ಹಯಗ್ರೀವ ಸ್ತೋತ್ರಮ್ हयग्रीव स्तोत्रम् hayagreeva stotram

ಶ್ರೀಹಯಗ್ರೀವಸ್ತೋತ್ರಮ್

ಜ್ಞಾನಾನನ್ದಮಯಂ ದೇವಂ ನಿರ್ಮಲಸ್ಫಟಿಕಾಕೃತಿಮ್ ।
ಆಧಾರಂ ಸರ್ವವಿದ್ಯಾನಾಂ ಹಯಗ್ರೀವಮುಪಾಸ್ಮಹೇ ॥ 1 ॥

ಜ್ಞಾನಾನನ್ದಮಯಂ ದೇವಂ

ಸ್ವತಸ್ಸಿದ್ಧಂ ಶುದ್ಧಸ್ಫಟಿಕ ಮಣಿಭೂಭೃತ್ಪ್ರತಿಭಟಂ
ಸುಧಾಸಧ್ರೀಚೀಭಿರ್ಧುತಿಭಿರವದಾತತ್ರಿಭುವನಮ್ ।
ಅನನ್ತೈಸ್ತ್ರಯ್ಯನ್ತೈರನುವಿಹಿತ ಹೇಷಾಹಲಹಲಂ
ಹತಾಶೇಷಾವದ್ಯಂ ಹಯವದನಮೀಡೀಮಹಿ ಮಹಃ ॥ 2 ॥

ಸ್ವತಸ್ಸಿದ್ಧಂ ಶುದ್ಧಸ್ಫಟಿಕ

ಸಮಾಹಾರಸ್ಸಾಮ್ನಾಂ ಪ್ರತಿಪದಮೃಚಾಂ ಧಾಮ ಯಜುಷಾಂ
ಲಯಃ ಪ್ರತ್ಯೂಹಾನಾಂ ಲಹರಿವಿತತಿರ್ವೇಧಜಲಧೇಃ ।
ಕಥಾದರ್ಪಕ್ಷುಭ್ಯತ್ಕಥಕಕುಲಕೋಲಾಹಲಭವಂ
ಹರತ್ವನ್ತರ್ಧ್ವಾನ್ತಂ ಹಯವದನ ಹೇಷಾ ಹಲಹಲಃ ॥ 3 ॥

ಪ್ರಾಚೀ ಸನ್ಧ್ಯಾ ಕಾಚಿದನ್ತರ್ನಿಶಾಯಾಃ

ಪ್ರಜ್ಞಾದೃಷ್ಟೇರಂಜನಶ್ರೀರಪೂರ್ವಾ ।
ವಕ್ತ್ರೀ ವೇದಾನ್ ಭಾತು ಮೇ ವಾಜಿವಕ್ತ್ರಾ
ವಾಗೀಶಾಖ್ಯಾ ವಾಸುದೇವಸ್ಯ ಮೂರ್ತಿಃ ॥ 4 ॥

ವಿಶುದ್ಧ ವಿಜ್ಞಾನಘನ ಸ್ವರೂಪಂ
ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ರಾಣನ ಬದ್ಧದೀಕ್ಷಮ್ ।
ದಯಾನಿಧಿಂ ದೇಹಭೃತಾಂ ಶರಣ್ಯಂ
ದೇವಂ ಹಯಗ್ರೀವಮಹಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ॥ 5 ॥

ಅಪೌರುಷೇಯೈರಪಿ ವಾಕ್ಪ್ರಪಂಚೈಃ
ಅದ್ಯಾಪಿ ತೇ ಭೂತಿಮದೃಷ್ಟಪಾರಾಮ್ ।
ಸ್ತುವನ್ನಹಂ ಮುಗ್ಧ ಇತಿ ತ್ವಯೈವ
ಕಾರುಣ್ಯತೋ ನಾಥ ಕಟಾಕ್ಷಣೀಯಃ ॥ 6 ॥

ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯರಮ್ಯಾ ಗಿರಿಶಸ್ಯ ಮೂರ್ತಿಃ
ದೇವೀ ಸರೋಜಾಸನಧರ್ಮಪತ್ನೀ ।
ವ್ಯಾಸಾದಯೋಽಪಿ ವ್ಯಪದೇಶ್ಯವಾಚಃ
ಸ್ಫುರನ್ತಿ ಸರ್ವೇ ತವ ಶಕ್ತಿಲೇಶೈಃ ॥ 7 ॥

ಮನ್ದೋಽಭವಿಷ್ಯನ್ನಿಯತಂ ವಿರಿಂಚೋ
ವಾಚಾಂ ನಿಧೇ ವಂಚಿತ ಭಾಗಧೇಯಃ ।
ದೈತ್ಯಾಪನೀತಾನ್ ದಯಯೈವ ಭೂಯೋಽಪಿ
ಅಧ್ಯಾಪಯಿಷ್ಯೋ ನಿಗಮಾನ್ ನ ಚೇತ್ ತ್ವಾಮ್ ॥ 8 ॥

ವಿತರ್ಕಡೋಲಾಂ ವ್ಯವಧೂಯ ಸತ್ವೇ
ಬೃಹಸ್ಪತಿಂ ವರ್ತಯಸೇ ಯತಸ್ತ್ವಮ್ ।
ತೇನೈವ ದೇವ ತ್ರಿದಶೇಶ್ವರಾಣಾಮ್
ಅಸ್ಪೃಷ್ಟ ಡೋಲಾಯಿತಮಾಧಿರಾಜ್ಯಮ್ ॥ 9 ॥

ಅಗ್ನೋಉ ಸಮಿದ್ಧಾರ್ಚಿಷಿ ಸಪ್ತತನ್ತೋಃ
ಆತಸ್ಥಿವಾನ್ ಮನ್ತ್ರಮಯಂ ಶರೀರಮ್ ।
ಅಖಂಡ ಸಾರೈರ್ಹವಿಷಾಂ ಪ್ರದಾನೈಃ
ಆಪ್ಯಾಯನಂ ವ್ಯೋಮಸದಾಂ ವಿಧತ್ಸೇ ॥ 10 ॥

ಯನ್ಮೂಲಮೀದೃಕ್ ಪ್ರತಿಭಾತಿ ತತ್ವಂ
ಯಾ ಮೂಲಮಾಮ್ನಾಯ ಮಹಾದ್ರುಮಾಣಾಮ್ ।
ತತ್ವೇನ ಜಾನನ್ತಿ ವಿಶುದ್ಧ ಸತ್ವಾಃ
ತ್ವಾಮಕ್ಷರಾಮಕ್ಷರಮಾತೃಕಾಂ ತೇ ॥ 11 ॥

ಅವ್ಯಾಕೃತಾದ್ ವ್ಯಾಕೃತ ವಾನಸಿ ತ್ವಂ
ನಾಮಾನಿ ರೂಪಾಣಿ ಚ ಯಾನಿ ಪೂರ್ವಮ್ ।
ಶಂಸನ್ತಿ ತೇಷಾಂ ಚರಮಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಂ
ವಾಗೀಶ್ವರ ತ್ವಾಂ ತ್ವದುಪಜ್ಞವಾಚಃ ॥ 12 ॥

ಮುಗ್ಧೇನ್ದು ನಿಷ್ಯನ್ದ ವಿಲೋಭನೀಯಾಂ
ಮೂರ್ತಿಂ ತವಾನನ್ದ ಸುಧಾ ಪ್ರಸೂತಿಮ್ ।
ವಿಪಶ್ಚಿತಶ್ಚೇತಸಿ ಭಾವಯನ್ತೇ
ವೇಲಾಮುದಾರಾಮಿವ ದುಗ್ಧಸಿನ್ಧೋಃ ॥ 13 ॥

ಮನೋಗತಂ ಪಶ್ಯತಿ ಯಃ ಸದಾ ತ್ವಾಂ
ಮನೀಷಿಣಾಂ ಮಾನಸ ರಾಜಹಂಸಮ್ ।
ಸ್ವಯಂ ಪುರೋಭಾವ ವಿವಾದಭಾಜಃ
ಕಿಂಕುರ್ವತೇ ತಸ್ಯ ಗಿರೋ ಯಥಾರ್ಹಮ್ ॥ 14 ॥

ಅಪಿ ಕ್ಷಣಾರ್ಧಂ ಕಲಯನ್ತಿ ಯೇ ತ್ವಾಂ
ಆಪ್ಲಾವಯನ್ತಂ ವಿಶದೈರ್ಮಯೂಖೈಃ ।
ವಾಚಾಂ ಪ್ರವಾಹೈರನಿವಾರಿತೈಸ್ತೇ
ಮನ್ದಾಕಿನೀಂ ಮನ್ದಯಿತುಂ ಕ್ಷಮನ್ತೇ ॥ 15 ॥

ಸ್ವಾಮಿನ್ ಭವದ್ಧ್ಯಾನ ಸುಧಾಭಿಷೇಕಾತ್
ವಹನ್ತಿ ಧನ್ಯಾಃ ಪುಲಕಾನುಬನ್ಧಮ್ ।
ಅಲಕ್ಷಿತೇ ಕ್ವಾಪಿ ನಿರೂಢಮೂಲಂ
ಅಂಗೇಷ್ವಿವಾನನ್ದಥುಮ್ ಅಂಕುರನ್ತಮ್ ॥ 16 ॥

ಸ್ವಾಮಿನ್ ಪ್ರತೀಚಾ ಹೃದಯೇನ ಧನ್ಯಾಃ
ತ್ವದ್ಧ್ಯನ ಚನ್ದ್ರೋದಯ ವರ್ಧಮಾನಮ್ ।
ಅಮಾನ್ತಮಾನನ್ದ ಪಯೋಧಿಮನ್ತಃ
ಪಯೋಭಿರಕ್ಷ್ಣಾಂ ಪರಿವಾಹಯನ್ತಿ ॥ 17 ॥

ಸ್ವೈರಾನುಭಾವಾಸ್ತ್ವದಧೀನ ಭಾವಾಃ
ಸಮೃದ್ಧವೀರ್ಯಾಸ್ತ್ವದನುಗ್ರಹೇಣ ।
ವಿಪಶ್ಚಿತೋ ನಾಥ ತರನ್ತಿ ಮಾಯಾಂ
ವೈಹಾರಿಕೀಂ ಮೋಹನ ಪಿಂಛಿಕಾಂ ತೇ ॥ 18 ॥

ಪ್ರಾಙ್ ನಿರ್ಮಿತಾನಾಂ ತಪಸಾಂ ವಿಪಾಕಾಃ
ಪ್ರತ್ಯಗ್ರನಿಶ್ಶ್ರೇಯಸ ಸಮ್ಪದೋ ಮೇ ।
ಸಮೇಧಿಷೀರಂಸ್ತವ ಪಾದಪದ್ಮೇ
ಸಂಕಲ್ಪ ಚಿನ್ತಾಮಣಯಃ ಪ್ರಣಾಮಾಃ ॥ 19 ॥

ವಿಲುಪ್ತ ಮೂರ್ಧನ್ಯ ಲಿಪಿಕ್ರಮಾಣಾಂ
ಸುರೇನ್ದ್ರ ಚೂಡಾಪದ ಲಾಲಿತಾನಾಮ್ ।
ತ್ವದಂಘ್ರಿರಾಜೀವ ರಜಃ ಕಣಾನಾಂ
ಭೂಯಾನ್ ಪ್ರಸಾದೋ ಮಯಿ ನಾಥ ಭೂಯಾತ್ ॥ 20 ॥

ಪರಿಸ್ಫುರನ್ನೂಪುರಚಿತ್ರಭಾನು -
ಪ್ರಕಾಶ ನಿರ್ಧೂತ ತಮೋನುಷಂಗಾಮ್ ।
ಪದದ್ವಯೀಂ ತೇ ಪರಿಚಿನ್ಮಹೇಽನ್ತಃ
ಪ್ರಬೋಧ ರಾಜೀವ ವಿಭಾತಸನ್ಧ್ಯಾಮ್ ॥ 21 ॥

ತ್ವತ್ಕಿಂಕರಾಲಂಕರಣೋಚಿತಾನಾಂ
ತ್ವಯೈವ ಕಲ್ಪಾನ್ತರ ಪಾಲಿತಾನಾಮ್ ।
ಮಂಜುಪ್ರಣಾದಂ ಮಣಿನೂಪುರಂ ತೇ
ಮಂಜೂಷಿಕಾಂ ವೇದಗಿರಾಂ ಪ್ರತೀಮಃ ॥ 22 ॥

ಸಂಚಿನ್ತಯಾಮಿ ಪ್ರತಿಭಾದಶಾಸ್ಥಾನ್
ಸಂಧುಕ್ಷಯನ್ತಂ ಸಮಯಪ್ರದೀಪಾನ್ ।
ವಿಜ್ಞಾನ ಕಲ್ಪದ್ರುಮ ಪಲ್ಲವಾಭಂ
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮುದ್ರಾ ಮಧುರಂ ಕರಂ ತೇ ॥ 23 ॥

ಚಿತ್ತೇ ಕರೋಮಿ ಸ್ಫುರಿತಾಕ್ಷಮಾಲಂ
ಸವ್ಯೇತರಂ ನಾಥ ಕರಂ ತ್ವದೀಯಮ್ ।
ಜ್ಞಾನಾಮೃತೋದಂಚನ ಲಮ್ಪಟಾನಾಂ
ಲೀಲಾಘಟೀಯನ್ತ್ರಮಿವಾಶ್ರಿತಾನಾಮ್ ॥ 24 ॥

ಪ್ರಬೋಧ ಸಿನ್ಧೋರರುಣೈಃ ಪ್ರಕಾಶೈಃ
ಪ್ರವಾಲ ಸಂಘಾತಮಿವೋದ್ವಹನ್ತಮ್ ।
ವಿಭಾವಯೇ ದೇವ ಸಪುಸ್ತಕಂ ತೇ
ವಾಮಂ ಕರಂ ದಕ್ಷಿಣಮಾಶ್ರಿತಾನಾಮ್ ॥ 25 ॥

ತಮಾಂಸಿ ಭಿತ್ವಾ ವಿಶದೈರ್ಮಯೂಖೈಃ
ಸಮ್ಪ್ರೀಣಯನ್ತಂ ವಿದುಷಶ್ಚಕೋರಾನ್ ।
ನಿಶಾಮಯೇ ತ್ವಾಂ ನವಪುಂಡರೀಕೇ
ಶರದ್ಘನೇ ಚನ್ದ್ರಮಿವ ಸ್ಫುರನ್ತಮ್ ॥ 26 ॥

ದಿಶನ್ತು ಮೇ ದೇವ ಸದಾ ತ್ವದೀಯಾಃ
ದಯಾತರಂಗಾನುಚರಾಃ ಕಟಾಕ್ಷಾಃ ।
ಶ್ರೋತ್ರೇಷು ಪುಂಸಾಮಮೃತಂ ಕ್ಷರನ್ತೀಂ
ಸರಸ್ವತೀಂ ಸಂಶ್ರಿತ ಕಾಮಧೇನುಮ್ ॥ 27 ॥

ವಿಶೇಷವಿತ್ವಾರಿಷದೇಷು ನಾಥ
ವಿದಗ್ಧ ಗೋಷ್ಠೀಸಮರಾಂಗಣೇಷು ।
ಜಿಗೀಷತೋ ಮೇ ಕವಿತಾರ್ಕಿಕೇನ್ದ್ರಾನ್
ಜಿಹ್ವಾಗ್ರ ಸಿಂಹಾಸನಮಭ್ಯುಪೇಯಾಃ ॥ 28 ॥

ತ್ವಾಂ ಚಿನ್ತಯಂಸ್ತ್ವನ್ಮಯತಾಂ ಪ್ರಪನ್ನಃ
ತ್ವಾಮುದ್ಗೃಣನ್ ಶಬ್ದಮಯೇನ ಧಾಮ್ನಾ ।
ಸ್ವಾಮಿನ್ ಸಮಾಜೇಷು ಸಮೇಧಿಷೀಯ
ಸ್ವಚ್ಛನ್ದ ವಾದಾಹವ ಬದ್ಧಶೂರಃ ॥ 29 ॥

ನಾನಾವಿಧಾನಾಮಗತಿಃ ಕಲಾನಾಂ
ನ ಚಾಪಿ ತೀರ್ಥೇಷು ಕೃತಾವತಾರಃ ।
ಧ್ರುವಂ ತವಾನಾಥಪರಿಗ್ರಹಾಯಾಃ
ನವಂ ನವಂ ಪಾತ್ರಮಹಂ ದಯಾಯಾಃ ॥ 30 ॥

ಅಕಮ್ಪನೀಯಾನ್ಯಪನೀತಿ ಭೇದೈಃ
ಅಲಂಕೃಷೀರನ್ ಹೃದಯಂ ಮದೀಯಮ್ ।
ಶಂಕಾಕಲಂಕಾ ಪಗಮೋಜ್ಜ್ವಲಾನಿ
ತತ್ವಾನಿ ಸಮ್ಯಂಚಿ ತವ ಪ್ರಸಾದಾತ್ ॥ 31 ॥

ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ಮುದ್ರಾಂ ಕರಸರಸಿಜೈಃ ಪುಸ್ತಕಂ ಶಂಕಚಕ್ರೇ
ಬಿಭ್ರದ್ಭಿನ್ನಸ್ಫಟಿಕರುಚಿರೇ ಪುಂಡರೀಕೇ ನಿಷಣ್ಣಃ ।
ಅಮ್ಲಾನಶ್ರೀರಮೃತವಿಶದೈರಂಶುಭಿಃ ಪ್ಲಾವಯನ್ ಮಾಂ
ಆವಿರ್ಭೂಯಾದನಘ ಮಹಿಮಾ ಮಾನಸೇ ವಾಗಧೀಶಃ ॥ 32 ॥

ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ಮುದ್ರಾಂ ಕರಸರಸಿಜೈಃ

ವಾಗರ್ಥ ಸಿದ್ಧಿಹೇತೋಃ
ಪಠತ ಹಯಗ್ರೀವಸಂಸ್ತುತಿಂ ಭಕ್ತ್ಯಾ ।
ಕವಿತಾರ್ಕಿಕ ಕೇಸರಿಣಾ
ವೇಂಕಟನಾಥೇನ ವಿರಚಿತಾಮೇತಾಮ್ ॥ 33 ॥

ವಾಗರ್ಥ ಸಿದ್ಧಿಹೇತೋಃ

ಕವಿತಾರ್ಕಿಕಸಿಂಹಾಯ ಕಲ್ಯಾಣಗುಣಶಾಲಿನೇ ।
ಶ್ರೀಮತೇ ವೇಂಕಟೇಶಾಯ ವೇದಾನ್ತಗುರವೇ ನಮಃ ॥
*************

श्री हयग्रीव स्तोत्रम्

ज्ञानानन्दमयं देवं निर्मलस्फटिकाकृतिम् ।
आधारं सर्वविद्यानां हयग्रीवमुपास्महे ॥ १ ॥

ज्ञानानन्दमयं देवं

स्वतस्सिद्धं शुद्धस्फटिक मणिभूभृत्प्रतिभटं
सुधासध्रीचीभिर्धुतिभिरवदातत्रिभुवनम् ।
अनन्तैस्त्रय्यन्तैरनुविहित हेषाहलहलं
हताशेषावद्यं हयवदनमीडीमहि महः ॥ २ ॥

स्वतस्सिद्धं शुद्धस्फटिक

समाहारस्साम्नां प्रतिपदमृचां धाम यजुषां
लयः प्रत्यूहानां लहरिविततिर्वेधजलधेः ।
कथादर्पक्षुभ्यत्कथककुलकोलाहलभवं
हरत्वन्तर्ध्वान्तं हयवदन हेषा हलहलः ॥ ३ ॥

प्राची सन्ध्या काचिदन्तर्निशायाः

प्रज्ञादृष्टेरञ्जनश्रीरपूर्वा ।
वक्त्री वेदान् भातु मे वाजिवक्त्रा
वागीशाख्या वासुदेवस्य मूर्तिः ॥ ४ ॥

विशुद्ध विज्ञानघन स्वरूपं
विज्ञान विश्राणन बद्धदीक्षम् ।
दयानिधिं देहभृतां शरण्यं
देवं हयग्रीवमहं प्रपद्ये ॥ ५ ॥

अपौरुषेयैरपि वाक्प्रपञ्चैः
अद्यापि ते भूतिमदृष्टपाराम् ।
स्तुवन्नहं मुग्ध इति त्वयैव
कारुण्यतो नाथ कटाक्षणीयः ॥ ६ ॥

दाक्षिण्यरम्या गिरिशस्य मूर्तिः
देवी सरोजासनधर्मपत्नी ।
व्यासादयोऽपि व्यपदेश्यवाचः
स्फुरन्ति सर्वे तव शक्तिलेशैः ॥ ७ ॥

मन्दोऽभविष्यन्नियतं विरिञ्चो
वाचां निधे वञ्चित भागधेयः ।
दैत्यापनीतान् दययैव भूयोऽपि
अध्यापयिष्यो निगमान् न चेत् त्वाम् ॥ ८ ॥

वितर्कडोलां व्यवधूय सत्वे
बृहस्पतिं वर्तयसे यतस्त्वम् ।
तेनैव देव त्रिदशेश्वराणाम्
अस्पृष्ट डोलायितमाधिराज्यम् ॥ ९ ॥

अग्नोउ समिद्धार्चिषि सप्ततन्तोः
आतस्थिवान् मन्त्रमयं शरीरम् ।
अखण्ड सारैर्हविषां प्रदानैः
आप्यायनं व्योमसदां विधत्से ॥ १० ॥

यन्मूलमीदृक् प्रतिभाति तत्वं
या मूलमाम्नाय महाद्रुमाणाम् ।
तत्वेन जानन्ति विशुद्ध सत्वाः
त्वामक्षरामक्षरमातृकां ते ॥ ११ ॥

अव्याकृताद् व्याकृत वानसि त्वं
नामानि रूपाणि च यानि पूर्वम् ।
शंसन्ति तेषां चरमां प्रतिष्टां
वागीश्वर त्वां त्वदुपज्ञवाचः ॥ १२ ॥

मुग्धेन्दु निष्यन्द विलोभनीयां
मूर्तिं तवानन्द सुधा प्रसूतिम् ।
विपश्चितश्चेतसि भावयन्ते
वेलामुदारामिव दुग्धसिन्धोः ॥ १३ ॥

मनोगतं पश्यति यः सदा त्वां
मनीषिणां मानस राजहंसम् ।
स्वयं पुरोभाव विवादभाजः
किङ्कुर्वते तस्य गिरो यथार्हम् ॥ १४ ॥

अपि क्षणार्धं कलयन्ति ये त्वां
आप्लावयन्तं विशदैर्मयूखैः ।
वाचां प्रवाहैरनिवारितैस्ते
मन्दाकिनीं मन्दयितुं क्षमन्ते ॥ १५ ॥

स्वामिन् भवद्ध्यान सुधाभिषेकात्
वहन्ति धन्याः पुलकानुबन्धम् ।
अलक्षिते क्वापि निरूढमूलं
अङ्गेष्विवानन्दथुम् अङ्कुरन्तम् ॥ १६ ॥

स्वामिन् प्रतीचा हृदयेन धन्याः
त्वद्ध्यन चन्द्रोदय वर्धमानम् ।
अमान्तमानन्द पयोधिमन्तः
पयोभिरक्ष्णां परिवाहयन्ति ॥ १७ ॥

स्वैरानुभावास्त्वदधीन भावाः
समृद्धवीर्यास्त्वदनुग्रहेण ।
विपश्चितो नाथ तरन्ति मायां
वैहारिकीं मोहन पिञ्छिकां ते ॥ १८ ॥

प्राङ् निर्मितानां तपसां विपाकाः
प्रत्यग्रनिश्श्रेयस सम्पदो मे ।
समेधिषीरंस्तव पादपद्मे
सङ्कल्प चिन्तामणयः प्रणामाः ॥ १९ ॥

विलुप्त मूर्धन्य लिपिक्रमाणां
सुरेन्द्र चूडापद लालितानाम् ।
त्वदङ्घ्रिराजीव रजः कणानां
भूयान् प्रसादो मयि नाथ भूयात् ॥ २० ॥

परिस्फुरन्नूपुरचित्रभानु -
प्रकाश निर्धूत तमोनुषङ्गाम् ।
पदद्वयीं ते परिचिन्महेऽन्तः
प्रबोध राजीव विभातसन्ध्याम् ॥ २१ ॥

त्वत्किङ्करालङ्करणोचितानां
त्वयैव कल्पान्तर पालितानाम् ।
मञ्जुप्रणादं मणिनूपुरं ते
मञ्जूषिकां वेदगिरां प्रतीमः ॥ २२ ॥

संचिन्तयामि प्रतिभादशास्थान्
संधुक्षयन्तं समयप्रदीपान् ।
विज्ञान कल्पद्रुम पल्लवाभं
व्याख्यान मुद्रा मधुरं करं ते ॥ २३ ॥

चित्ते करोमि स्फुरिताक्षमालं
सव्येतरं नाथ करं त्वदीयम् ।
ज्ञानामृतोदञ्चन लम्पटानां
लीलाघटीयन्त्रमिवाश्रितानाम् ॥ २४ ॥

प्रबोध सिन्धोररुणैः प्रकाशैः
प्रवाल सङ्घातमिवोद्वहन्तम् ।
विभावये देव सपुस्तकं ते
वामं करं दक्षिणमाश्रितानाम् ॥ २५ ॥

तमांसि भित्वा विशदैर्मयूखैः
सम्प्रीणयन्तं विदुषश्चकोरान् ।
निशामये त्वां नवपुण्डरीके
शरद्घने चन्द्रमिव स्फुरन्तम् ॥ २६ ॥

दिशन्तु मे देव सदा त्वदीयाः
दयातरङ्गानुचराः कटाक्षाः ।
श्रोत्रेषु पुंसाममृतं क्षरन्तीं
सरस्वतीं संश्रित कामधेनुम् ॥ २७ ॥

विशेषवित्वारिषदेषु नाथ
विदग्ध गोष्ठीसमराङ्गणेषु ।
जिगीषतो मे कवितार्किकेन्द्रान्
जिह्वाग्र सिंहासनमभ्युपेयाः ॥ २८ ॥

त्वां चिन्तयंस्त्वन्मयतां प्रपन्नः
त्वामुद्गृणन् शब्दमयेन धाम्ना ।
स्वामिन् समाजेषु समेधिषीय
स्वच्छन्द वादाहव बद्धशूरः ॥ २९ ॥

नानाविधानामगतिः कलानां
न चापि तीर्थेषु कृतावतारः ।
ध्रुवं तवानाथपरिग्रहायाः
नवं नवं पात्रमहं दयायाः ॥ ३० ॥

अकम्पनीयान्यपनीति भेदैः
अलंकृषीरन् हृदयं मदीयम् ।
शङ्काकलङ्का पगमोज्ज्वलानि
तत्वानि सम्यञ्चि तव प्रसादात् ॥ ३१ ॥

व्याख्या मुद्रां करसरसिजैः पुस्तकं शङ्कचक्रे
बिभ्रद्भिन्नस्फटिकरुचिरे पुण्डरीके निषण्णः ।
अम्लानश्रीरमृतविशदैरंशुभिः प्लावयन् मां
आविर्भूयादनघ महिमा मानसे वागधीशः ॥ ३२ ॥

व्याख्या मुद्रां करसरसिजैः

वागर्थ सिद्धिहेतोः
पठत हयग्रीवसंस्तुतिं भक्त्या ।
कवितार्किक केसरिणा
वेङ्कटनाथेन विरचितामेताम् ॥ ३३ ॥

वागर्थ सिद्धिहेतोः

कवितार्किकसिंहाय कल्याणगुणशालिने ।
श्रीमते वेङ्कटेशाय वेदान्तगुरवे नमः ॥
**********